بيان اين اجمال را گوئيم كه وفات اسمعيل چنان كه در ص 309 گذشت برحسب اختلاف رواة در يكى از سنوات 133 يا 138 يا 145 بوده و ولادت موسى بن جعفر بقول عامّهء مورّخين در سنهء 128 ، و وفات او در حبس هرون الرّشيد در بغداد در سنهء 183 ، پس از ملاحظهء تواريخ مذكوره بوضوح مىپيوندد كه موسى الكاظم جز مقدار قليلى از اوايل عمر خود را با برادر خود اسمعيل معاصر نبوده چه وى در وقت وفات اسمعيل پنج ساله بوده يا ده ساله يا بحدّ اكثر هفده ساله ، و قريب 40 الى 50 سال ديگر نيز بعد ازو زيسته يعنى بعبارة اخرى عصر وى تقريبا بكلّى بعد از عصر اسمعيل واقع بوده است ، و امّا محمّد بن اسمعيل ولادت وى بتصريح دستور المنجّمين « 1 » در سنهء 121 بوده يعنى هفت سال قبل از ولادت موسى الكاظم ، و سال وفات او گرچه با فحص بليغ در جائى بدست نيامد ولى ظاهرا تا سنهء صد و هفتاد و نه ( يعنى تا چهار سال قبل از وفات موسى بن جعفر ) در حيات بوده چه در اين سال بود « 2 » كه هرون الرّشيد در سفر عمرهء خود بحجاز امام موسى الكاظم را در مدينه گرفته و با خود ببغداد آورد و در آنجا محبوس نمود تا عاقبت در آن حبس بسمّ وفات يافت ، و بصريح روايت صاحب عمدة الطّالب فى انساب آل ابى طالب كه از ثقات و معتبرين علماء انساب است توقيف و حبس امام موسى الكاظم عليه السّلام در نتيجهء سعايت محمّد ابن اسمعيل بوده ازو در نزد هرون الرشيد و هذا نصّ ما قال : « امّا محمّد بن اسمعيل فقال شيخ الشّرف العبيدلى هو امام الميمونيّة و

--> ( 1 ) « مولانا محمّد بن اسمعيل السّابع التّامّ و الخلف الصّادق رضى اللّه عنه ، ولد فى ثالث عشر ذى الحجّة سنة احدى و عشرين و مائة و سنّه يوم انتقال جدّه الصّادق سبع و عشرون سنة » ( دستور المنجّمين ورق b 334 ) . ( 2 ) رجوع شود باصول كافى ص 261 ، و ابن الأثير در حوادث سنهء 183 ( ج 6 ص 66 ) ، و ابن خلّكان ج 2 ص 256 ،